Welke zen voor onze hedendaagse wereld?

Welke vorm moet zen in het Westen krijgen anno 2014? De vraag is meer dan ooit levendig in onze sangha en is het onderwerp van veel gesprekken tussen de beoefenaars. De vraag is belangrijk omdat het om het wezen zelf gaat van de overdracht van de Dharma (de leer van Boeddha), zijn implementatie en overleefkansen in het Westen. Welke zijn de meest gunstige voorwaarden om die leer bij de mensen van vandaag te brengen?

De beoefening van Boeddha

De leer van Boeddha is in de eerste plaats een beoefening. Aan de basis hiervan ligt de meditatie, in onze school zazen genaamd.  Vanuit de inzichten die zazen brengt, ontwikkelt de Dharma zich in alle aspecten van het dagelijks leven: hoe gaan en staan? Hoe te handelen? Hoe te reageren? Wat te zeggen? Wat te denken? Fundamenteel gaat het bij dit alles over de grondvraag van Boeddha: hoe een oplossing te brengen aan de existentiële onvoldaanheid (“dukkha” in het Sanskriet) die iedereen op de één of andere manier ervaart. Hoe, vanuit de inzichten van het ontwaken van zazen, een beter ontwaakte, bewustere leven leiden? Hoe de geest verlichten? Ook letterlijk: lichter maken.

Is het voldoende om enkel de beoefening van zazen aan de mensen te demonstreren en in onze dojo de mogelijkheid te bieden deze te beoefenen? Moet er meer zijn? Of minder? Of moet zazen anders worden gedemonstreerd? Anders worden beoefend? Meer aangepast aan onze Westerse cultuur? Aan onze, door de ratio overheerste, leefgewoontes?

Onze roots

Waar liggen onze wortels?

In onze dojo beoefenen we zazen op de manier waarop de Japanse Meester Taisen Deshimaru die traditie in Europa (Frankrijk) eind jaren zestig van de vorige eeuw heeft geïntroduceerd. Mijn leraar, Roland Yuno Rech is een tiental jaren discipel geweest van Deshimaru. Bij diens dood, in 1984, ontving hij Dharma-overdracht van Zuigaku Rempō Niwa Zenji, toen deze hoofd was van de Eihei-Ji tempel in Japan. Begin jaren 2000 heeft Roland Rech samen met andere discipelen van Deshimaru een nauwere aansluiting gezocht bij de Soto Zen school in Japan met als bedoeling de overdracht van Zen in het Westen betere garanties te bieden.

Onze wortels hebben dus een onmiskenbaar Japans karakter.

Is hiermee alles gezegd? Verre van. We zijn geen Japanners! En we leven niet in kloostergemeenschappen – al beginnen die in Europa hier en daar wel degelijk te bestaan. De meeste leden van onze dojo hebben een familieleven, een job, talrijke professionele verplichtingen, hobbys en vrijetijd activiteiten. Welke vorm vinden die de waarden van de zentraditie verbindt met onze hedendaagse leefwereld?

De voorbereidingen voor de reis

Mensen die naar onze dojo komen schrikken soms van al de verplichtingen die de meditatie omkaderen: hoe je moet binnenstappen in de dojo, hoe je de houding moet aannemen. De meeste beoefenaars dragen een zwarte kimono. Anderen zelfs de traditionele rakusu of de kesa die ze blijkbaar vereren door die op het hoofd te zetten met gevouwen handen… En dan zijn er de rituelen, de buigingen, de soetra’s die gezongen worden in het Chinees of Japans… Eén ding is een beginneling duidelijk: in een dojo doet men zijn goesting niet. Er is een vorm waaraan men zich blijkbaar moet houden.

Mijn overtuiging is dat je een spirituele weg maar kunt bewandelen, indien je goed voorbereid bent. Net als de reiziger zich op zijn trektocht voorbereidt met gepaste kledij, laarzen, gerief, kompas en stafkaarten; zo bereid de zen beoefenaar zich om optimaal de beoefening te verkennen door naar een geschikte plaats te komen (de dojo) en onder leiding van gevorderde beoefenaars zazen te beoefenen.

De vorm die we in onze dojo beoefenen is een juist evenwicht tussen meditatie en rituelen, tussen stilte en gezangen, tussen bewegingsloosheid en activiteit. Ze is het beste wat we, vanuit de Japanse traditie, kunnen bieden. Deze hele omkadering  biedt de mogelijkheid van de Dharma van boeddha te proeven onder de vorm van zen. Die vorm is natuurlijk geen waterdichte garantie dat de reis goed zal verlopen, maar ze biedt de meeste kansen tot een geslaagde onderneming.

Maar de uiteindelijk “proef op de som” zal ieder beoefenaar apart moeten maken. Enkel vanuit zijn/haar eigen ervaring van deze beoefening, zal hij/zij erin slagen om die waarden van de leer van Boeddha die hij daar tegenkomt in zijn/haar eigen leven te laten doordringen.

En er een nieuwe vorm, een nieuwe uitdrukking aan te geven.

(wordt vervolgd)

 

Hossenshiki ceremonie

De Hossenshiki van zenmonnik Konrad Kosan Maquestieau vond plaats op vrijdag 8 augustus in  Zen Tempel  La Gendronnière nabij Blois. De eerwaarde Igarashi Takuzo Roshi kwam van Japan om deze ceremonie bij te wonen.

[column size=half position=first ]

Hossenshiki is de shusso-ceremonie, de ceremonie van de eerste leerling waarbij hij aan de hand van vraag en antwoord bewijst dat hij de leer begrepen heeft.

Het was een mooie, sterke en stijlvolle ceremonie. Ze werd bijgewoond door de verschillende europese sangha’s die traditiegetrouw elk jaar samenkomen in La Gendronnière.
Het was tevens een gelegenheid om de verschillende sangha’s van de Association Zen Internationale  te ontmoeten en de rijkdom van de kleine verschillen te ontdekken: een leuk avontuur.
Dank aan Zennon Valérie  Yasho en Aurelien van de sangha van Kanshoji die de ceremonie in goede banen leidde en aan de bewoners van La Gendronnière.

[/column]
[column size=half position=last ]
De Weg is noch lang
noch kort.
Samen, verlicht de vreugde van de beoefening
onze geesten.

De Weg is noch rond
noch abrupt.
Stille schijnsel
Van ontelbare Dharma’s.

 De Weg is soepel
en levendig
voor al wie in het hart
van de Boeddhaboom

Het gebrul van de draak
laat weerklinken.

Shusso Konrad Maquestieau
La Gendronnière –  8 augustus 2014

[/column]

 Klik op de foto om ze te vergroten. 

Zie ook de video van deze ceremonie.

Verwondering

Toen Meester Dogen terugkwam van zijn reis naar China in het jaar…. Vroegen ze hem: “wat heb je ginds geleerd? Wat is feitelijk de essentie van het onderricht van Boeddha?”

Dogen antwoordde: “De neus is vertikaal. De ogen zijn horizontaal.”

Natuurlijk doelde hij niet op de fysische evidentie van de vorm van ons gelaat. Het ging er voor hem wél om terug te keren naar de evidentie die we niet meer zien.

Soms leven we als echte voorgeprogrammeerde biologische machines: ons brein rattelt een soort innerlijk programma af die door onze gewoontes, onze opvoeding, ons karma grotendeels blindelings in elkaar werd geknutseld. Voor elk gelijke impuls van buitenaf reageren we steevast op gelijke wijze terug. Actie. Reactie. En zo de hele dag door. In alle onze dagelijkse activiteiten en handelingen!

Neem bv. de verwondering. Een kind is verwonderd voor de omgeving die hij verkent. Een volwassen persoon al een stuk minder! Je draait de kraan open en zuiver water komt tevoorschijn. Wie is hierover nog verwonderd? De GSM of smartphone ligt plat; hopla, de oplader wordt meteen in het stopcontact geduwd. Wie is verwonderd over de energie die in onze huiskamer ogenschijnlijk altijd op evidente wijze voorradig is? Wie is nog verwonderd voor het voedsel dat elke dag op ons bord ligt? Wie staat er stil hoe die voedsel tot bij ons gekomen is? Wie verwondert zich wanneer hij ’s morgens wakker wordt en opstaat? Dat we elke dag opnieuw in staat zijn op te staan.

Dit zijn een paar eenvoudige voorbeelden. Maar de kwaliteit van het leven zit verborgen, zoals altijd, in die details. Wie zich niet meer kan verwonderen over de dingen zoals ze zijn, zal moeilijk hetgeen het leven aanbiedt, zien, detecteren, zich ermee harmoniëren en ernaar handelen. Want daar ligt de eerste stap naar geluk.

“De neus is verticaal. De ogen zijn horizontaal.” In zazen is dat iets tastbaars: de verticaliteit van de rug, de nek. De horizontaliteit van de duimen die elkaar heel lichtjes raken. De verticaliteit van het hele lichaam in de kin-hin houding én de horizontaliteit van de armen in diezelfde houding.

Het is een kwestie hoe je in de wereld staat. Fundamenteel zijn mensen verticale wezens: ze steunen op de aarde en richten zich op van de aarde naar de hemel. Zo kun je alle details van je leven overzien. Zo kun je ook alle relaties met de anderen begrijpen: de horizontaliteit van alle menselijke interacties.

Beoefenen is bij die evidentie van horizontaliteit en verticaliteit stilstaan.